22 May 2017

Openhartig interview over eenzaamheid met schrijver en blogger Ivana Gomes Durão

Hoe heb ik het zover laten komen?

“Mijn verhaal, waar zal ik beginnen?” vraagt Ivana zich af. Zij is als vrijwilligster verbonden aan Humanitas Tandem in Den Haag. Dit is een maatjesproject voor mensen die vanuit hun eenzaamheid op zoek zijn naar contact. Aap Blog Mies werkt nauw samen met dit onderdeel van de organisatie en is via deze weg ook aan zijn eerste deelnemers en vrijwilligers gekomen. Op zoek naar geschikte kandidaten voor het blogproject, was Ivana een logische keus om te benaderen; zij is immers schrijver.

“Laten we bij het begin beginnen,” stel ik voor. ”Hoe komt het dat jij je eenzaam hebt gevoeld?”

“Het is moeilijk te zeggen wat precies de oorzaak is geweest, maar het begon denk ik nadat mijn toenmalige partner in een depressie raakte. Wij woonden toen in Roermond en ik kreeg een baan in Den Haag, precies op het moment dat hij boventallig werd verklaard. Mijn nieuwe baan legde veel beslag op me en ook de reistijd viel behoorlijk tegen. Dit in combinatie met de zorgen die ik had voor mijn partner, maakte dat mijn wereld steeds kleiner leek te worden. Ik bewoog me immers in hetzelfde cirkeltje en realiseerde me ook steeds meer dat ik daarbinnen met vrijwel niemand echt contact had. Op een gegeven moment dacht ik letterlijk: hoe heb ik het zover laten komen?”

Écht contact

“Ik kan me voorstellen dat toen jouw partner in een depressie zat, het contact met hem verstoord raakte. Zo iemand zit dan veel in zijn hoofd en voelt zichzelf van anderen verwijderd, zelfs van jou.”

“Ja, dat klopt. Het vervelende was dat ik verder niemand had om mij tot te richten. Er was niemand die ik kon bedenken om zomaar op te bellen, iemand die even naar me kon luisteren. Ik begon aan mezelf te twijfelen, hoe kan dit? Ik ben toch sociaal en ik heb graag contact met mensen? Toen ik daar meer over na ging denken, bedacht ik dat ik eigenlijk altijd alles alleen wil oplossen en dat ik me nooit zomaar tot iemand anders wend met een probleem. Nu had ik daar dus juist zo’n behoefte aan. Ik wilde echt heel graag contact, maar dan ook écht contact. Op een gegeven moment was ik zover dat ik de hoop opgaf, dat diegene gewoon niet bestond met wie ik een diepe connectie kon maken.”

“Wat is dat eigenlijk, een diepe connectie?”

“Goede vraag. Misschien klinkt het grootser dan ik het bedoel. Het ging mij er niet zozeer om dat ik iemand had bij wie ik meteen mijn hele hart kon uitstorten of iemand die mij in al mijn facetten zou begrijpen, maar eigenlijk gewoon heel simpel iemand die ik gewoon kon benaderen om te vertellen hoe het met me gaat.”

Burn-out

“Wanneer had jij het besef, dat je deze vorm van contact nodig had?”

“Ik denk dat het pas volledig tot mij doordrong vanaf het moment dat ik in een burn-out raakte. Toen wist ik zeker dat ik iets moest ondernemen; ik erkende dat ik ziek was.”

“Ja? Heeft het jou geholpen dat de geestesgesteldheid waarin je zat een naam kreeg en zelfs als ziek werd bestempeld?”

“Ja dat denk ik wel. Het ging gewoon niet goed met me. Op een gegeven moment stapte ik naar twee mensen toe waarvan ik wist dat ik ze in vertrouwen kon nemen; dat waren een coach op het werk en een vrouw waarbij ik destijds een meditatiecursus volgde. Zij zeiden meteen: jij moet hulp zoeken, want wat jij beschrijft, klinkt als een burn-out.”

“Op wat voor manier heeft jou dat geholpen?”

“Doordat hoe ik mij voelde een naam kreeg, kon ik het makkelijker communiceren. Ik begon erover te vertellen en zodoende kregen mensen te horen dat het niet goed met me ging. Daarvoor konden mensen niet aan mij zien dat er iets aan de hand was. Ik was ook te bang om afgewezen te worden, dat als ik mij kwetsbaar zou opstellen, mensen zich van mij zouden verwijderen. Maar het is juist omgekeerd: als jij je kwetsbaar of openhartig opstelt, doen anderen dat ook.”

“Ik begrijp dat jij op dat moment jouw probleem onder ogen zag en dat ook anderen het erkenden, maar ben je vanaf toen ook stappen gaan ondernemen om aan jezelf te werken?”

“Jazeker, vanaf dat moment vond ik steeds meer kracht en moed om iets te doen, omdat ik in ieder geval wist: dit wil ik niet. Ik wist nog niet direct wat ik wel wilde, maar alles was beter dan blijven waar ik was en vanuit die wetenschap was ik ook niet bang om uiteindelijk andere keuzes te maken.”

Wat als ik niet normaal wil doen?

“Waar baseerde je de keuzes die je vanaf toen ging maken op en wat waren dat voor een beslissingen?”

“Ik begon steeds beter naar mezelf te luisteren en zodoende kon ik beter waarnemen wat wel en wat niet goed voor mij was. Eigenlijk ben ik daar nog steeds mee bezig: met dagelijks kijken wat werkt voor mij. Vaak zit hem dat juist in kleine dingen.”

“Wat voor kleine dingen zijn dat?”

“Als schrijver geef ik tegenwoordig optredens bij mij thuis. Onlangs heb ik de keuze gemaakt om daar entreegeld voor te vragen. Dit vond ik ontzettend moeilijk om te doen; deels omdat er zo’n stigma in de samenleving heerst dat alles wat met kunst en cultuur te maken heeft maar gratis moet zijn. Het voelde voor mij echt als een daad van rebellie; door ondanks de heersende norm, toch te staan achter waarden waar ik zelf in geloof. Het is toch immers gek om als schrijver of kunstenaar alles maar voor niets te moeten doen, terwijl wij ook gewoon onze rekeningen moeten betalen?”

“Dus als ik het goed begrijp, hebben de keuzes die je nu maakt, ook te maken met principes, bepaalde overtuigingen waar jij zelf achterstaat?”

“Daar hebben sommige van mijn keuzes zeker mee te maken ja. Zo geef ik aanstaande zondag weer een optreden bij mij thuis, met als titel: Wat als ik niet normaal wil doen? Het zal heel erg gaan over autonomie, over zelf beslissingen nemen op grond van wat jij zelf graag zou willen doen, in plaats van te voldoen aan het ideaalplaatje dat wordt voorgeschreven door anderen. Ik zou dit graag willen illustreren aan de hand van een doos. Als het ware kruip ik steeds meer uit de doos van opgelegde normen en waarden en kies ik meer en meer voor een bestaan in vrijheid. Al weet ik zelf ook wel dat het leven zelf ook weer een doos is; dat er altijd belemmeringen zullen zijn omdat dat inherent is aan ons bestaan. Toch zijn er wel gradaties in en zou je misschien kunnen zeggen dat er meerdere dozen zijn, alsof je van de ene doos in de andere kruipt. In ieder geval was ik, ten tijde van mijn eenzaamheid, behoorlijk mijn eigen invulling kwijtgeraakt. Ik leefde voor mijn gevoel echt het geijkte leven zoals ik dat van mijn ouders en anderen heb meegekregen. Ik had een goed betaalde baan, een partner en voldoende zekerheid. Dit heb ik allemaal overboord gegooid. Nu ga ik mijn eigen weg, die oude doos heb ik achter mij gelaten.”

“Is dat voor jou misschien de kunst van het leven, om zo autonoom mogelijk te kunnen zijn?”

“Ja, dat denk ik wel.”

Leven in dozen

“Maar zoals je zelf al zei, kruip je vanuit de ene doos toch weer in een andere. Hoe ga je om met situaties die jou toch in je vrijheid beperken, die als het ware jouw autonomie aantasten?”

“Ik blijf mezelf steeds opnieuw verhouden tot het leven. Ik heb weliswaar de doos van een voorgeschreven bestaan door anderen, achter me gelaten, maar nu ik mezelf meer en meer vrijheid permitteer, moet ik ook zelf keuzes maken. Een belangrijke stap hierin was bijvoorbeeld het opzeggen van mijn baan. Ik merkte dat deze mij niet de voldoening schonk die ik zocht. Maar daarmee gaf ik een hoop zekerheid op financieel vlak op. Nu zoek ik naar wegen om mijn schrijversbestaan te kunnen combineren met andere zaken die ook geld opleveren. Een tegenstrijdig element is bijvoorbeeld dat ik beneden in de flat waar ik woon, naast mijn aankondiging voor mijn volgende optreden, mezelf aanbied als schoonmaakster en lerares Portugees. Toch is het een keuze die ik zelf maak en dient het ook weer mijn autonomie die ik zoek als schrijver. Daarnaast is het voor mij een uitdaging om steeds meer los te laten wat anderen hiervan denken.”

“Zie je de keuze die je maakt om voor anderen te gaan schoonmaken als iets negatiefs?”

“Ik zie het meer als iets noodzakelijks. Als ik het niet hoefde te doen omdat ik genoeg inkomsten als schrijver zou binnenhalen, dan zou ik het niet doen.”

“Geld is dan toch wel een belemmering voor jou?”

“Jazeker, het blijft voor mij een grote factor. Met meer geld zou ik toch meer vrijheid kunnen kopen. Ik heb nog altijd de angst om zonder te komen. Dat als ik volledig mijn eigen weg zou gaan en alles los zou laten, ik als zwerver op straat eindig. In dat opzicht blijf ik me toch aanpassen en mezelf verhouden tot wat de maatschappij van mij verlangt.”

Over authenticiteit en verbondenheid

“Met betrekking tot de keuzes die jij maakt in je leven, heb jij het nu vooral gehad over wat al dan niet goed voor je is. Zou je kunnen zeggen dat wat goed voor je is, bijdraagt aan jouw geluk? Voel je je gelukkiger met de keuzes die je nu maakt?”

“Jazeker, ik voel me nu echt goed. Ik heb afgelopen tijd veel geïnvesteerd in het maken van contact met mensen en dat werpt zijn vruchten af. Zo app’te een lezer van mijn boek onlangs het volgende: Morgen weer een echt mens zien. Wat een fijn vooruitzicht.”

“Mooi, daar zou ik ook blij van worden. Misschien is het wel een teken dat wanneer het daadwerkelijk goed met iemand gaat, hij of zij er ook voor anderen kan zijn. Ik heb jouw boek Zou het zo goed zijn als het niet zo moeilijk was?, met de toepasselijke ondertitel over contact, in een ruk uitgelezen. Ik denk dat als je zo vanuit je hart schrijft, de woorden zullen raken aan een kern die in iedereen aanwezig is. In dat opzicht is over jezelf schrijven helemaal niet egoïstisch, maar juist het tegenovergestelde.”

“Dankjewel. Dat vind ik heel fijn om te horen.”

“Jij bedankt voor dit interview. Ik vond het een bijzonder gesprek. Misschien kun je als laatste nog iets zeggen over Aap Blog Mies; hoe denk jij dat dit platform, waar jij zelf ook op meeblogt, kan bijdragen in de strijd tegen eenzaamheid?”

“Ik denk dat je door te bloggen ruimte voor jezelf creëert en daarmee ook voor anderen. Mensen schrijven op Aap Blog Mies weliswaar vaak over zichzelf, zoals ik in mijn boek doe, toch lezen anderen daar ook hun eigen verhaal in. Dit geeft een gevoel van verbondenheid, van écht contact.”

Tekst & interview: Sander Ritman
Beeld: Ivana Gomes Durão

Wil je meebloggen?

Zou je zelf ook graag een blog willen bijhouden op dit platform? Wil je meelezen met alle verhalen en daaronder je bewondering kunnen uitten? Aarzel dan niet langer en geef je op voor Aap Blog Mies.

Deze blogpost is geschreven door: Sander